اندیشه دینی و جنبش ضد رژی در ایران

اندیشه دینی و جنبش ضد رژی در ایران 

نویسنده: حسین آبادیان

چاپ اول: 1376

صفحات:206



فصول 5 تا 11 کتاب :
اثر حاضر که مربوط به "بررسی ارتباط  اندیشه های دینی با  جنبش تنباکو است" ، تلاش دارد که پاسخی قانع کننده به این سوالات ارائه کند :
براستی فلسفه ی وقوع آن جنبش های عظیم ( جنبش تنباکو و سپس مشروطیت اول) در ایرانی که - لا اقل در چند سده ی اخیر آن-  خبری از رواج اندیشه های  سیاسی جدید نبود ، چه بود؟  آیا مردم طالب رهایی از حکومت قاجار و تاسیس نظامی دمکراتیک بودند ؟  چه کسانی رهبری جنبش  تنباکو را به عهده داشتند و دلایل آنها برای مخالفت با امتیازنامه ی تنباکو چه بود؟ کدامین عناصر  مردم را به هم متصل می کرد و چه زمینه ی فکری و مذهبی ای باعث می شد که مردم در تهران ، شیراز، اصفهان ، تبریز و سایر نقاط کشور  با یکدیگر همدلی نشان  دهند ؟  آیا مردم فقط طالب آزادی بودند و تنباکو بهانه ای بود یا آنکه در پس آن جنبش ، مبانی اعتقادی دیگری نهفته بود؟
پاسخ به این سوالات که عنوان کتاب نیز بدان اشاره دارد فصول 5 تا 11 کتاب را در برمیگیرد.
فصول 1 تا 4 :
قبل از پاسخ به سوالاتی که در بالا ذکر آن رفت، ضرورت دریافت مولفه هایی که به فهم بهتر این حوادث کمک می کنند ، اجتناب ناپذیر است ، به همین دلیل 4 فصل نخستین کتاب  به تبیین ریشه ها و بستر تاریخی برخی از مولفه های یاد شده می پردازد.
در این فصول علاوه بر پرداختن به پدیده روشن فکری در عصر قاجار( عصر ناصری) ، به مواضع علمای ایران  و مبانی نظری اندیشه شیعه در برابر استبداد، استعمار و دو دغدغه ی عمده ی دلسوزان این ملک یعنی حفظ اعتقادات مردم و حفظ تمامیت ارضی ایران  اشاراتی خواهد شد و بدین طریق ،  ذهن مخاطب گرامی را برای وارد شدن به مبحث  اصلی و پاسخ گوئی به سوالات مذکور  آماده می سازد.

کوتاه  درباره ی رساله پیش رو( روش/ منابع) :
تحقیق حاضر دو بعد را مورد توجه قرار داده است : نخست نقل حوادث به روایت اسناد معتبر تاریخی و دوم تحلیل و تبیین وقایع تاریخی مربوط به جنبش تنباکو ، تفاسیر و داوریهای انجام گرفته در راستای نقد دیدگاهای موجود در خصوص جنبش تنباکو است (  شرح سه دیدگاه عمده و متضاد درباره ی این جنبش  و نقد مجزای هریک ازآنها در کتاب موجود می باشد) .
در زمینه ی منابع باید ذکر  مولف به خاطرات اشخاص تاثیر گذار ، حاضر وناظر در جنبش تنباکو ، نظیر شیخ حسن کربلایی و عباس میرزا ملک آرا ( برادر شاه) دسترسی داشته و از اسناد فراوان تاریخی در این زمینه سود برده است و در نهایت نیز داوری خویش در باب ریشه های جنبش تنباکو  و فلسفه ی حاکم بر آن را در بخش " نتیجه " تبیین کرده است